6. apr, 2015

Lente wandeling

Pasen is een mooi moment om erop uit te trekken. Na een heerlijk paasontbijt, trok ik er samen met mijn moeder op uit om een wandeling te maken in Sonsbeek. Sonsbeek is de naam van het bekendste park van Arnhem en is goed te bereiken met het openbaar vervoer. Het unieke van Arnhem is namelijk dat, op loopafstand van het Station Arnhem zich meerdere groene oases bevinden. Naast park Sonsbeek, heb je Zijpendaal en de Gulden bodem. Arnhem mag zich dan ook terecht Parkstad noemen. 

" O lieflijk Sonsbeek schoon. Gaat men de wereld eens bekijken; in welke stad in bosch of laan, Dan zal toch Sonsbeek 't mooiste blijken. Niets kan in hare schaduw staan."                  

Sonsbeek is uniek, want in welke stad kun je op 500 meter afstand van het station koeien zien grazen? Er is een theorie dat de naam van het park afkomstig is van de oorspronkelijke eigenaresse Anna van Sonsbeeck, die in het begin van de 17e eeuw een molen en een huis bezat aan de beek. De Sonsbeek of zoals het in de middeleeuwen heette de St.Jansbeek, wordt algemeen gezien als het beginpunt van de stad. Het water van de Sonsbeek komt namelijk uit de heuvels van Zijpendaal of zoals de Arnhemmers zeggen Zypendaal. Het water stroomt via de binnenstad naar de rivier de Rijn. De beek vervult een belangrijke rol voor het leveren van water, maar ook in het aandrijven van diverse watermolens. Diverse watermolens langs de beek werden gebruikt om graan tot meel te vermalen en voor de productie van papier. Een van deze molens bestaat nog, namelijk de Witte Watermolen. Deze molen dateert uit 1470 en is een korenmolen. De molen functioneert nog.

Er zijn nog restanten van een andere molen te zien, namelijk de Begijnenmolen. Deze molen huisvest tegenwoordig het verderop in het park gelegen Nederlands Watermuseum. Maar even terug naar het Witte molencomplex. Naast de watermolen stond een Saksische boerderij leeg en in 1983 zou Arnhem zijn 750 jarig bestaan vieren. Door samenwerking van een 4tal stichtingen is toen het plan geboren om in deze boerderij een bezoekerscentrum in te richten. Het was de bedoeling dat het de rol zou gaan vervullen van informatiepunt over stedelijk groen. Ruim 30 jaar kregen talloze kinderen hier les over de natuur. Het functioneert bijvoorbeeld ook als vergadercentrum voor groene verenigingen.  De wandelvereniging Te Voet houdt hier bijvoorbeeld in 2015  zijn jaarvergadering. Jarenlang bemensten vrijwilligers de informatiebalie, die gedeeltelijk ook de rol van een vooruitgeschoven VVV of toeristenbureau voor de Zuid-Veluwezoom speelde. Men kon er boeken, honing en meelproducten kopen, gerelateerd aan de Witte molen of geschiedenis van Arnhem en omgeving. Maar bovenal was het een aangename plek om af te spreken als startpunt voor een wandeling. Het café dat hier ook gehuisvest is, biedt namelijk drankjes aan tegen zeer redelijke prijzen. De uitbating van het café geschiedt dan ook eveneens door vrijwilligers. Menig kopje koffie heb ik hier met mijn moeder gedronken.

Momenteel ondergaat het bezoekerscentrum een transitie. Veel bezoekers zagen het centrum als een verlengstuk van het park Sonsbeek, terwijl het dat niet is. Vanaf 21 juni 2015 gaat het complex daarom Molenplaats heten. Dit is een verzamelnaam voor de Witte Watermolen en de Molenschuur. Hiermee wil men Groen Arnhem op de kaart zetten. In zijn  totaliteit heeft Arnhem maar liefst 13 parken. Nadat het kopje koffie is genuttigd en een sanitaire stop is gemaakt, zijn we de eigenlijke wandeling gestart. Aangezien een deel van mijn familie echte poorters van Arnhem zijn, is de familiegeschiedenis ook deels verbonden met dit park. Arnhem is gelegen op een stuwwal en daarmee heeft het redelijke hoogteverschillen, oplopend tot 80 meter boven NAP. In het park Sonsbeek is dit al goed te ervaren. Het voormalige woonhuis van de baron van Heeckeren ligt op een hoger gelegen gedeelte en als kind kon ik in de winter met een slee naar beneden roetsjen.  Eindeloze wandelingen heb ik hier samen met Opa en/of Oma en broerlief gemaakt. De eendjes en zwanen brood voeren op de vijver, de herten in het hertenkamp bewonderen. Rennen door het park. En de waterval, oh wat is die mooi. Wat een genot dat je achter de watervol kunt komen, door de "grot" in te gaan. Het lijkt wel buitenland.

Even trekt een rilling over mijn schouders, zag ik daar geen Spook.  Nee, ik heb het me maar verbeeld. Het was een verhaal uit de jongensserie Pim Pandoer, een verhaal van Carel Verbeke, die zijn hoofdpersoon Fer Donkers en alter ego en held Pim Pandoer situeerde in Arnhem en de Veluwe. Het Spook van Sonsbeek heb ik verslonden, net als andere boeken uit de serie. Ik schud wakker uit mijn mijmeringen, want van al dat spelen en rennen krijg je trek. Kom zeiden dan mijn grootouders het is tijd voor iets lekkers. Jullie lusten vast geen ijsje! Jawel, riepen wij dan in koor.

In het park zijn meerdere horecagelegenheden gevestigd. Zo was daar ooit het Sonsbeekpaviljoen voor een kopje koffie of alcoholische versnapering of een ijsje. Later kreeg dit de huidige functie van Chinees restaurant. In de zogenaamde Witte villa is tegenwoordig een restaurant gevestigd, met prachtig uitzicht over Arnhem. Aan de andere kant van het park ligt de boerderij, waar je een meer culinair hoogstaand diner kunt gebruiken. Deze stadsboerderij wordt momenteel verfraaid met de aanbouw van een glazen serre. Het is prachtig wandelen in het park of genieten van het voorjaarszonnetje op een van de vele banken. Wereldberoemd is het park ook geworden door de vele culturele activiteiten die er in de loop der jaren gehouden zijn.

De Beeldententoonstellingen zijn hiervan een voorbeeld. De gemeente Arnhem kocht het domein in 1899 van de familie van Heeckeren voor de astronomische som van 1,1 miljoen gulden. Op het grondgebied kwam niet alleen een prachtig stadspark maar ook een aantal stadswijken. Bij de hoofdingang staan een tweetal beheerdershuisjes, waarvan mijn opa vermeldde dat hier ooit zijn voorvaderen inwoonde en daarmee dus ook die van mij. Dat is nog een open einde en vraagt van mij enig archiefonderzoek om dit te kunnen bewijzen. In recentere tijden heb ik echter mijn broer, schoonzus en nichtje mogen vereeuwigen in dit park, als herinnering aan een prachtige lentedag in juni ter ere van hun zojuist gesloten huwelijk.  

Vele vrienden van buiten de stad heb ik er mee naar toe genomen en allen waren onder de indruk. Je zou er nostalgisch van worden. In ieder geval maakt het dat dit park een bijdrage levert aan het feit dat Arnhem zich de 'genoeglijkste' mag noemen.