16. aug, 2015

Van Zwanenbroedershuis tot Zwanenburg

 

Regelmatig zien we tijdens onze fietstochten majestueuze zwanenparen zwemmen. Dit jaar leek het ook een bijzonder vruchtbaar jaar en we hebben diverse paren met jongen gezien. Zelfs een paar met 6 jongen, het kon niet op. Sierlijk zwemmen ze langs of zien we ze op hun kop in het water staan, op zoek naar eetbare waterplanten.

Zwanen hebben blijkbaar door de eeuwen heen tot de verbeelding gesproken, want in de Griekse mythologie is er al sprake van verhalen over Zeus, de oppergod, die Leda verleid in de gedaante van een zwaan. Leda was de echtgenote van de Spartaanse koning Tyndareos. Na 9 maanden zou zij 2 kinderen hebben gekregen, die volgens de overlevering uit een ei kwamen. Deze kinderen kregen de namen Castor en Pollux.  Zij zijn ook wel bekend onder de naam van het Sterrenbeeld de Tweelingen, waar ze onderdeel vanuit maken.

Van Zwanenparen beweert men dat het dieren zouden zijn, die elkaar hun hele leven trouw blijven.

Zou dit de reden zijn, dat we regelmatig in diverse Nederlandse plaatsen, prachtige gevelstenen zien met zwanen of in het wapen van een nederzetting een zwaan. Talloze cafés, herbergen, restaurants of andere bedrijven noemen zich de Swaen, zwaan of dragen de naam of enig wapen in de vorm van een of meerdere zwanen.

In de 14e eeuw (1328) komen in Den Bosch enkele geestelijken bijeen om een broederschap te stichten ter ere van de maagd Maria. Er bestonden gezworen leden en buitenleden. De gezworen leden zouden elke woensdag in de Mariakapel van de Kathedraal van St. Jan bijeenkomen. Zij waren geestelijken. De buitenleden traden toe vanaf 1380 en waren lekenbroeders en wellicht dat zij lid werden om aflaten te verdienen. De Aflaat is de kwijtschelding voor god van tijdelijke straffen voor zonden die wat de schuld betreft, reeds vergeven werden. Dit is binnen de Katholieke kerk verbonden met de biecht.

De leden van dit broederschap zouden in 1507 via graaf Frederik van Egmond de belofte hebben gekregen om elke kerstavond twee zwanen te krijgen voor de maaltijd. Vanaf dat moment noemden ze zich Zwanenbroeders. Er zouden veel hooggeplaatste personen lid zijn geweest van dit broederschap, waaronder de schilder Hieronymus Bosch.

Het eten van zwanen werd beschouwd als een delicatesse of gold als een pronkgerecht. De jacht was waarschijnlijk voorbehouden aan de adel. Dus het was een bijzonder voorrecht om zwaan te mogen eten. Ook werd er Zwanenhals geserveerd, gevuld met druiven.

De leden bezaten vanaf 1483 een prachtig eigen pand in de Hinthamerstraat te Den Bosch. Op deze plek staat nog steeds het huis van de Zwanenbroeders. Inmiddels is het huis de 4e versie van het oorspronkelijke huis. Op de top van het gebouw prijkt trots een zwaan. Het huis is opengesteld als museum en bezit onder andere handgeschreven koorboeken.

Tussen Haarlem en Amsterdam ligt het plaatsje Halfweg-Zwanenburg. Zwanenburg ontleent zijn naam aan het gemeenlandshuis van het Hoogheemraadschap in dit dorp, dat in 1648 gebouwd werd en ontworpen door Pieter Post. Een gemeenlandshuis was oudtijds de bestuurszetel van een waterschap of hoogheemraadschap (of een soortgelijke organisatie, zoals de Erfgooiers) in de gewesten Holland en Utrecht. Hier vonden de vergaderingen van het bestuur plaats, en het was ook wel in gebruik als werkplaats of als opslagplaats voor materialen. De gemeenlandshuizen waren vaak grote en statige gebouwen.

 De knobbelzwaan is tegenwoordig een beschermde soort. Particulieren kunnen dus geen zwaan vangen. Tegenwoordig zijn er 2 zwanenhouderijen waar zwanen worden vetgemest voor hun vlees. Blijkbaar houden de Duitsers en Fransen van hun vlees Als de dieren 3 jaar oud zijn, kunnen ze geslacht worden. De dieren kunnen ongeveer 25 jaar oud worden.

Over de smaak van het vlees zijn er uiteenlopende meningen, sommigen beweren dat het niet aangenaam, maar taai is. Het zou naar lever smaken en andere noemen weer de smaak van kalfsvlees.

Recept voor zwaan: In een verzameling recepten uit de 13e tot en met de 17e eeuw vond een culinair schrijver er slechts één waarin staat hoe een zwaan te bereiden. Vertaald komt het er op neer dat de zwaan gevild wordt op een wijze die zijn verenpak intact laat. Dan de vogel koken en daarna braden aan het spit. Eenmaal gebraden dient het beest weer in zijn veren te worden genaaid en in alle pracht ter tafel gebracht. Pikant detail: de kok wordt aangeraden om, wilde hij zijn Heer een plezier doen, in plaats van een zwaan een gans in het zwanenkleed te naaien, veel lekkerder! 

Dit is bijna onmogelijk in de huidige keuken, maar mocht je toch iets culinairs met zwanen willen doen, kijk dan op de site van Rudophs bakery (van 24 hour kitchen), die heeft een mooi recept voor zwanensoezen. 

U kunt het ook eenvoudiger benaderen en een keer neerstrijken in herberg de Swaen, een bezoek brengen aan het Stadsmuseum Swaensteijn te Leidschendam-Voorburg, uitstappen op treinstation Halfweg-Zwanenburg of gewoon genieten van een langszwemmende zwaan.