25. sep, 2016

Het afgesneden oor

Amsterdam, een stad die door sommigen gehaat wordt en anderen houden er van.  Sommige bewoners vinden dat Amsterdam door teveel toeristen overspoeld worden. En waarom komen mensen naar Amsterdam? Tsja, waarom reizen Nederlanders naar Parijs, Rome of New York. Nieuwsgierigheid, voor hun werk of voor een aantal dagen chique winkelen of voor de stad zelf.

Het feit is dat Amsterdam, veel musea herbergt, die een grote aantrekkingskracht uitoefenen op bezoekers uit het buitenland. De macht van het getal, maakt het mogelijk dat een aantal musea ook in de avond geopend kunnen zijn.

Afgelopen vrijdagavond heb ik zelf van die mogelijkheid gebruik gemaakt om het van Gogh museum te bezoeken. "Gewapend" met mijn museumkaart bezocht ik de tijdelijke tentoonstelling:  de Waanzin nabij.

Ik vind het ongelooflijk knap dat dit museum er altijd weer in slaagt om met een zeer afgebakende collectie, het werk van Vincent van Gogh en tijdgenoten, altijd weer prachtige tentoonstellingen weet te maken. Je zou zeggen, dat alles over Vincent van Gogh, als mens en kunstenaar nu wel bekend is en  getoond is. 

Je hoeft de schilderijen en tekeningen niet mooi te vinden om gefascineerd te raken door de mens en kunstenaar Vincent van Gogh.  

Vincent heeft natuurlijk door veel te schrijven, een inzicht gegeven in zijn zieleroerselen. Gelukkig is de correspondentie ook bewaard gebleven.

Het museum heeft, voor zover ik weet, echter niet eerder stilgestaan bij de mens Vincent als patient. Een mens waarvan de geestelijke en lichamelijke gezondheid snel achteruit ging. Een alcoholist, die leed aan een geesstesziekte.  Ondanks allerlei diagnoses, die de afgelopen eeuw zijn gesteld, weten we niet precies waaraan Vincent leedn. 

Was hij een borderline patient, iemand die leed aan een zeldzame ziekte met oorsuizingen, bipolaire aandoeningen of leed hij aan de gevolgen van syphillis? Vincent was nu eenmaal een frequent bezoeker van bordelen. Syphillis kan inderdaad "krankzinnigheid" veroorzaken. 

  Het blijft gissen, omdat wij de patient niet meer kunnen onderzoeken. De artsen die hem in de loop van de tijd hebben behandeld, hebben daar ook geen duidelijk beeld van kunnen geven. Voor ons is het met een de wetenschappelijke ontwikkelingen, alleen mogelijk om een aantal daignoses uit te sluiten. Maar een definitieve diagnose blijft moeilijk te geven.

In de tentoonstelling zien wij de verschillende fases van het leven van Vincent en de getuigenverklaringen over het moment dat Vincent zijn oor afsneed met een scheermes, zijn opnames in diverse verpleeghuizen en inrichtingen. Tijdens deze opnames, heeft Vincent op een aantal pauzes na, ter afleiding nog veel gewerkt en schilderijen gemaakt.

"Vroeger wist ik wel dat je je armen en benen kon breken en dat dat dan later weer kon herstellen, maar ik wist niet dat je geestelijk gebroken kon worden en dat dat nadien ook herstelde."


Aan Theo vanuit Arles, 28 januari 1889

Hij belandde in het ziekenhuis in Arles. Enige jaren geleden bezocht ik met een goede vriend de Provence en hebben wij ook enige tijd in Arles doorgebracht. Het ziekenhuis waar Vincent verbleef en dat hij ook schilderde, bestaat nog steeds en ziet er praktisch nog hetzelfde uit. 

Hij gaf aan Dr. Rey echter geen verklaring over zijn motieven voor zijn daad. Was hij teleurgesteld over de mislukte samenwerking met paul Gauguin en zijn ruzie met hem? Zijn  plan om een kunstenaarskolonie te beginnen mislukte. Besefte hij, dat hij gewelddadig kon zijn naar hemzelf toe en anderen?  

Dankzij een tekening, gemaakt door de arts die hem behandelde, dr. Felix Rey, weten wij nu dat Vincent inderdaad, zijn totale oor afsneed.  Recent onderzoek, door Bernadette Murphy, bracht dit feit aan het licht.  Haar boek, Van goghs oor, het ware verhaal, schijn je als een historische thriller te kunnen lezen. 

Helaas voor Vincent, is deze zelfverminking, het begin van een moeilijke tijd. Hij liet zichzelf uiteindelijk opnemen in de inrichting Saint-Paul de Mausole, in Saint-Remy de Provence. Hij verbleef hier een jaar en werd met warme en koude wisselbaden behandeld.     

De laatste maanden van zijn leven, besefte Vincent dat hij niet zou genezen. Hij vertrok uit de inrichting en vestigde zich in Auvers.  Dit was een dorp in de buurt van Parijs, zodat hij dichter bij zijn broer Theo zou zijn.

Theo van Gogh, was inmiddels met zijn verloofde Jo Bongers in het huwelijk getreden te Parijs. Zij kregen 1 zoon, Vincent willem. Hij was van beroep kunsthandelaar. 

Er is wel gesuggereerd, dat het feit dat Theo, nu voor een gezin moest zorgen en minder aandacht aan Vincent kon geven, de reden was voor de zelfmoordpoging van Vincent.

Vincent begaf zich op 27 jiuli 1890 naar een veld, waar hij zichzelf verwondde met een revolver. Hij schoot zichzelf echter op de verkeerde plek, waardoor hij gewond nog kon terugkeren naar de herberg waar hij uiteindelijk op 29 juli, aan inwendige bloedingen overleed. Theo van Gogh was uit Parijs gekomen en was bij zijn broer tijdens zijn laatste ademtocht.

Lange tijd is er gespeculeerd over de omstandigheden van zijn zelfmoord, omdat het wapen nooit gevonden was.  Nu blijkt dat het wapen waarschijnlijk halverwege de 20e eeuw is teruggevonden. Het lag al die tijd op een akker.

Volgens experts is het een wapen om mensen te doen schrikken en eigenlijk niet geschikt om iemand mee te doden vanwege het lichte kaliber kogel. Een zwaarder kalibe kogel, zou dwars door hem heen zijn gegaan.

Het verroeste wapen en een kopie liggen tentoongesteld in het Van Gogh museum. Helaas voor Vincent overleed hij toch aan de gevolgen van zijn daad.

Op de tentoonstelling blijkt dat de man in eigen kring veel meer gewaardeerd werd, dan hij zelf wellicht ooit beseft heeft. Er zijn condoleance berichten voor zijn familie en zijn broer Theo te zien op de tentoonstelling.

Postuum heeft hij uiteindelijk de eer en erkenning gekregen waar hij zo naar hunkerde, namelijk een eigen museum in Amsterdam. Zijn werken hangen over de hele wereld en er zijn wandeltochten  en allerlei uitstapjes te maken naar de plekken waar hij leefde en werkte.

Wil je meer weten, klik dan op de volgende link:

        https://www.vangoghmuseum.nl/nl/kennis-en-onderzoek/onderzoeksprojecten

of breng een bezoek aan het museum.

https://www.vangoghmuseum.nl