27. nov, 2017

Het Fries Museum belicht het leven van Mata Hari

In het Fries Museum te Leeuwarden is momenteel een prachtige tentoonstelling te zien over het leven van een van haar meest illustere bewoners.  Het gaat om de vrouw die ter wereld kwam als dochter van een hoedenmaker en verkoper, Margaretha Geertruida Zelle.  De eerste jaren van haar jeugd leken gelukkig, totdat het noodlot toesloeg en haar vader failliet ging.  Hij had op te grote voet geleefd. Een eigenschap die later zijn dochter ook leek te hebben geëerfd. 

De tentoonstelling voert je mee aan de hand van voorwerpen en documenten door het leven van Margaretha Zelle.  Haar baken, haar vader verhuisde naar Amsterdam en haar moeder kreeg de zorg voor de kinderen.  Dit leidde uiteindelijk tot een scheiding tussen haar ouders.  Margaretha verliet de school, waar ze haar basis had gelegd om in het frans te kunnen praten.

Na een aantal jaren omzwervingen gemaakt te hebben bij familie, belandde ze uiteindelijk in Leiden. De historicus Ruud Spruit heeft hier onderzoek naar gedaan en vertelt dat Margaretha Zelle naar de eerbiedwaardige kweekschool voor Kleuterjuffen werd gestuurd. De school bevond zich op het Rapenburg en aangezien Margaretha van ver kwam, woonde ze in het nabijgelegen internaat.  Volgens het verhaal had zij een kamer aan straat en wist ze vooral de aandacht te trekken van jongemannen die in Leiden studeerde en moet ze op het Rapenburg zeker de aandacht getrokken hebben.

Deze knappe jongedame, zou onder druk van de docenten, naar de achterkant van het gebouw hebben moeten verhuizen. Margaretha heeft de opleiding tot kleuteronderwijs niet voltooid, want ze werd door haar oom van school gehaald. De reden zou een affaire zijn geweest met de directeur van de school, Wybrandus Haanstra. 

Margaretha wist via een contactadvertentie de oudere KNIL officier Rudolph, John Mcleod aan de haak te slaan en zij emigreert naar Nederlands-Indie.  Volgens de verhalen weet zij door haar opvallende verschijning de interesse van mannen te wekken, hetgeen jaloezie bij haar echtgenoot opwekt.  Zij wordt moeder van 2 kinderen, een jongetje en een meisje. Het zoontje overlijdt op 2,5 jarige leeftijd. Het verhaal ging dat het jongetje vergiftigd was door een kindermeisje, maar het museum geeft aanwijzingen voor een ander verhaal. De oudere officier Rudolph, nam het niet zo met de echtelijke trouw en had vele affaires. Volgens het verhaal heeft hij syphillis opgelopen en zo Margaretha besmet en ook haar kinderen.  Het zoontje zou hieraan overleden zijn.

Uiteindelijk keren de Mcleods terug naar Nederland en loopt het huwelijk spaak. Rudolph weigert Margaretha alimentatie te betalen, waardoor ze haar dochter niet meer kan onderhouden en die gaat bij haar vader wonen. De interventies van sommige familieleden van Mcleod ten gunste van Margaretha helpen niet en uiteindelijk moet zij zichzelf prostitueren. 

Ten einde raad gaat ze naar Parijs.  Hier weet zij als exotische danseres, Mata Hari, veel furore te maken.  Zij zou zich hebben laten inspireren door de dansen in Nederlands-Indie.

Uit de tentoonstelling komt een beeld naar voren van een vrouw hunkerend naar aandacht en liefde die waarheid en fantasie met elkaar vermengd. Mata Hari is vermogend geworden, zij is zelfs enige tijd millionaire, maar zij geeft het geld net zo hard weer uit.

Het uitbreken van de 1e wereldoorlog is desastreus voor haar carrierre en haar bezittingen worden in Berlijn geconfisceerd.  Zij maakt nog vele reizen, maar in een door oorlog verscheurd Europa, bittere haat en wellicht een grote naieviteit van haar kant trekt zij de aandacht van vele inlichtingendiensten.  Het web van intriges, steeds veranderende verhalen en het aannemen van geld van Mata Hari van een Duitse officier, deden haar uiteindelijk de das om. Zij werd begin 1917 gearresteerd en vele malen verhoord door de Franse kapitein Bourchadon.  Frankrijk leed grote verliezen in de oorlog en man dringend een succes nodig. De arrestatie van een markante courtisane en vermeend spionne Mata Hari, was een uitgelezen kans. 

Mata Hari werde beschuldigd van spionage tijdens een proces en uiteindelijk ter dood veroordeeld. In de vroeg ochtend van 15 oktober 1917 werd het vonnis voltrokken in de bossen van Vincennes door een vuurpeloton.  Het Friese meisje Margaretha Zelle sneuvelde met opgeheven hoofd, zonder blinddoek en gekleed als een diva voor het vuurpeleton. 

Haar lichaam werd ter beschikking gesteld van de wetenschap.  De Fransen hebben haar ook naar haar dood onheus behandeld en brachten de verwanten niet op de hoogte van het overlijden van hun verwant. Pas in 1919 bereikte het bericht van haar overlijden haar familie.  Rudolph Mcleod heeft nog een verzoekschrift ingediend aan de Fransen om meer informatie te krijgen, ten favore van hun dochter Nonnie, die een officieel bevestiging van het overlijden van haar moeder nodig had. 

Recentelijk zijn de Franse  archieven geopend en is het dossierr Mata Hari vrijgegeven. Duidelijke bewijzen voor spionage werden niet aangetoond.

Mata Hari is sindsdien het onderwerp geweest van talloze boeken, films en televisie series en tentoonstellingen.

Meer weten over deze legendarische maar tragische figuur, bezoek dan de tentoonstelling in het Fries Museum:                             

 https://www.friesmuseum.nl/te-zien-en-te-doen/tentoonstellingen/mata-hari/