3. mei, 2017

Ad van Liempt spreekt in voormalig SD Hoofdkwartier Amsterdam

6 jaar geleden begon het iniatief van open Joodse huizen en Huizen van verzet. Inmiddels is dit een traditie aan het worden in een aantal steden in Nederland.

Wat houdt het iniatief in?

Op 4 en 5 mei gooien particuliere bewoners en instellingen hun deuren open voor bezoekers van dit event.  In huiskamers spreken betrokkenen of nazaten van de Jodenvervolging of verzetslieden over het verhaal van hun voorouders. Zelf was ik in Amsterdam om als vrijwilliger van dit event de organisatoren en de gasthouders te ondersteunen.

Het was een zeer indrukwekkend gebeuren, omdat op 4 mei in het expocafe Zamen (Amsterdam noord) de heer Marcel Prins een documentaire vertoonde over de geschiedenis van zijn grootvader.  Zijn opa, de heer Abraham Prins werkte in 1942 in Nieuwendam. Hij miste de pont en besloot een stuk af te snijden door het Vliegenbos. Parken waren verboden voor Joden. Een politieagent hield hem aan en sommeerde Abraham om zich te melden op het politiebureau.  Via het politiebureau kwam Abraham Prins terecht in het doorgangskamp Westerbork en werd daarna op transport gesteld naar concentratiekamp Auschwitz. Hij overleefde het kamp niet.  

Marcel heeft het hele verhaal gereconstrueerd en maakte hier een documentaire van. Na afloop werd er nagepraat met de rapper en schrijver Massih Husak en 2 leerlingen, die deel uitmaakten van het programma voices of tolerance (Museum onse lieve heer op solder over (religieuze) tolerantie.   

Op 5 mei was ik als vrijwilliger betrokken bij het programma op lokatie Gerrit van der Veen college in de Gerrit van der Veenstraat In Amsterdam zuid. Hier sprak de historicus Ad van Liempt over de functie van het schoolgebouw in de oorlogsjaren. In de Euterpestraat was een christelijke HBS en een meisjes hbs  gevestigd.  In 1940 werd de gebouwen gevorderd door de Sicherheitsdienst (SD) onder leiding van de politiecommandant Willy Lages.  Lages hield kantoor in wat nu de rectorkamer is.  In de kelders werden gearresteerde mensen gefolterd. Vanaf 1942 werd de opsporing van Joden gecoordineerd vanuit deze gebouwen. De organisatie die hiermee belast was, werd eufemistisch, de Zentralstelle fur Judische Auswanderung genoemd, die de deportatie van Joden naar vernietigingskampen organiseerde.  Van emigratie was geen enkele sprake. Het was een opsporing van Joden, hun gedwongen deporatie en vernietiging, resulterend in de moord op 6 miljoen Joden. In Nederland overleefden  107.000 joden deze deportaties niet.

Ad van Liempt vertelde over de rol en persoon van Willy Lages, die lopend naar zijn werk kon, hij woonde op de Apollolaan.  Willy Lages leverde volgens Himmler, in eerste instantie niet genoeg resultaten m.b.t. Jodenvervolging. Lages was van de reprimande erg overstuur en nam 2 maanden verlof. Na zijn verlof keerde hij als een herboren mens terug. Zijn ondergeschikten zouden voor hem gesidderd hebben.  

In 1943 werd er een kopgeld ingesteld. Dus buiten tipgeld dat al langer bestond en kon leiden tot de opsporing van Joden, verzetslieden of andere ongewenste lieden, werd nu een premie uitgeloofd. Voor het aanbrengen van een Joodse burger, werd 7,50 gulden uitgeloofd. Het waren vooral leden van de kollonne Henneicke, voornamelijk NSB-leden, die via een selectie door het arbeidsbureau bij de politie in dienst kwamen.   

Deze 50 mannen, o.l.v. Wim Henneicke, hebben volgens Ad van Liempt zeker 8500 personen opgespoord. Hij concludeerde dit naar bestudering van de procesverbalen van de bijzondere rechtspleging, die na de oorlog plaatsvond.  Deze dossiers zijn overgedragen aan het Nationaal Archief. Lou de Jong ging nog uit van 3400 personen.  Dit aantal wordt overigens door Guus Meershoek in het historisch nieuwsblad van 2002 (nummer 10) enigszins in twijfel getrokken.    https://www.historischnieuwsblad.nl/nl/artikel/6042/kopgeld-nederlandse-premiejagers-op-zoek-naar-joden-1943.html

Feit blijft echter dat de leden van de Kolonne Henneicke zich schuldig maakte aan ordinaire mensenhandel. De slachtoffers werden beroofd, afgeperst, vernederd, mishandeld en soms seksueel misbruikt. Nadat ze totaal waren uitgeknepen werden ze uitgeleverd aan de SD met als gevolg transport en in de meeste gevallen de dood. Deze premiejagers hadden geen vaste baan en leken de geboden kansen om zich te verrijken aan "untermenschen" zonder enig terughoudendheid en met genoegen uit te buiten.

Recentelijk kwam deze affaire van het kopgeld ook aan bod in de vpro tvserie  Riphagen. https://www.vpro.nl/programmas/riphagen.html