7. mrt, 2017

Albert Einstein in Leiden

Je kent wel die verhalen van mensen, die zeggen, ik ben maar 2 handshakes verwijderd van  Koning Willem-Alexander of voormalig Amerikaans president Barack Obama of welke BNér of internationaal bekende persoonlijkheid dan ook.

Maar hoe zit dit met een persoon uit het verleden?  Ik ben bezig met een blog te schrijven over 100 jaar de Stijl, een kunststroming die in Leiden geboren werd. Het is 1917 en de wereld om Nederland heen, staat al jaren in brand. De 1e wereldoorlog is nog aan de gang en in Rusland breekt de Russische revolutie uit.

Leiden, de stad van wetenschap en zijn gerenommeerde Universiteit, trok de aandacht van de jonge Einstein.  In februari 1911 bezocht hij de stad voor het eerst, om een lezing te geven. Einstein wilde graag Lorentz ontmoeten, die professor in de theoretische natuurkunde was en Heike Kamerlingh Onnes, de ontdekker van de supergeleiding.

In 1912 volgt de in wenen geboren Paul Ehrenfest Lorentz op als professor in Leiden. Paul gaat wonen in Leiden met zijn Russische echtgenote Tatiana Afanashewa, die een wiskundige was. Tatiana was een veelzijdig mens en wijdt zich aan de taak om een villa in Russische stijl te ontwerpen en te laten bouwen. Dit karakteristieke gebouw, bestaande uit 2 lagen en met een zolder en verrijkt met een centrale verwarming, staat er nog steeds. De woonkamer werd zo ontworpen dat men er lezingen, presentaties en discussies kon voeren met andere wetenschappers. De gasten hoefden niet naar een hotel, maar mochten overnachten in de logeerkamer op de 2e verdieping. Niemand minder dan Niels Bohr, Max Planck en Robert Oppenheimer verbleven hier. Zij lieten op de muur van de overloop hun handtekeningen na.

Inmiddels had Albert Einstein in Praag Paul Ehrenfest ontmoet. Albert was hier nog professor, totdat hij later dat jaar naar Zurich verhuisde.  De mannen werden vrienden en Albert logeerde  in 1914 een week in het huis van de Ehrenfests. Albert genoot van de relaxte sfeer in Leiden en kon over zijn werk en theorie over de relativiteit praten met zijn kameraad.

Het huis is gebouwd aan het einde van de Witte Rozenstraat op huisnummer 57. De familie Ehrenfest  heeft het tot 1979 in bezit gehad.

In oktober1986 vond een jonge student Archeologie een kamer op nummer 32 van de Witte Rozenstraat.  Schuin voor het huis van de Ehrenfests stond een brievenbus van de PTT. Ik liep dus in het begin van mijn Leidse studententijd regelmatig naar het einde van de straat, waarbij ik vaak even stilstond bij dit imposante huis. In het huis zijn 2 gevelstenen gemetseld met een verwijzing naar de oorspronkelijke bewoners. De namen klonken indrukwekkend. Verder zei het mij niet zoveel. Mijn aandacht richtte zich op mij eigen vakgebied en dat richt zich op de oorsponkelijke bewoners van Indiaans Amerika.  

In deze tijd was er nog geen internet, had Leiden nog weinig terrassen en kon men over de monumenten en de geschiedenis van de stad, sporadisch een verwijzing vinden in de openbare ruimte. Inmiddels zijn er veel historische verhalen te vinden in de vorm van mooie informatieborden verspreid in deze stad van ontdekkingen. Leiden heeft inmiddels veel meer gedaan aan city-marketing en de sporen van Albert Einstein zijn voor zover mogelijk geconserveerd.

Het feit dat Albert Einstein regelmatig in Leiden vertoefde was mij wel bekend, maar dat ik jarenlang op een honderdvijftig meter afstand heb gewoond van de plek waar deze grote wetenschapper gelogeerd heeft, dat is echt "de ontdekking van 2017".

Ja, Albert was here en hij bleef de stad in de 20 jaar na zijn eerste bezoek regelmatig frequenteren.

De huidige bewoner wil het huis waarschijnlijk verkopen, dus nu doemt de vraag op, wat de toekomst is van dit markante woonhuis en wat het voor bestemming zou moeten krijgen?     

Als het aan mij ligt, dan maken wij er een dependance van het Boerhaave museum en van de Universiteit van.  De gewone bezoeker zou dan ook kunnen ervaren, hoe het in het begin van de 20e eeuw in Leiden aan toeging, in de academische wereld. Het bezoek aan dit monumentale huis (Rijksmonument) zou laagdrempelig kunnen zijn. In ieder geval voelt het anders dan om een rechtenfaculteit binnen te stappen, dat gehuisvest is in het voormalige laboratorium van Kamerlingh Onnes.